Materiały edukacyjne

Zachęcamy do zapoznania się z materiałami edukacyjnymi – w każdej zakładce znajduje się odrębny artykuł

Profilaktyka otyłości u dzieci nie powinna zaczynać się od liczenia kalorii ani rozmów o odchudzaniu. Znacznie ważniejsze jest stworzenie takich warunków, w których zdrowe wybory stają się naturalną częścią codziennego życia całej rodziny.

Na masę ciała dziecka wpływa wiele czynników: sposób żywienia, aktywność fizyczna, ilość snu, czas spędzany przed ekranem, środowisko, predyspozycje genetyczne, a także sytuacja emocjonalna i społeczna. Dlatego profilaktyka otyłości nie może sprowadzać się do prostego zalecenia: „trzeba mniej jeść i więcej się ruszać”.

Co możemy zrobić na co dzień?

1. Zadbaj o regularne posiłki

Dziecko potrzebuje przewidywalnego rytmu dnia. Regularne posiłki pomagają ograniczyć przypadkowe podjadanie i ułatwiają rozpoznawanie sygnałów głodu oraz sytości.

Nie oznacza to jednak, że każde dziecko musi jeść dokładnie o tej samej godzinie albo kończyć wszystko, co znajduje się na talerzu.

Rolą dorosłego jest przede wszystkim zdecydowanie:

  • co pojawi się do jedzenia,
  • kiedy zostanie podany posiłek,
  • gdzie będzie spożywany.

Dziecko powinno natomiast mieć możliwość zdecydowania, czy jest głodne i jaką ilość zje.

Presja typu „jeszcze trzy łyżeczki”, nagradzanie deserem za zjedzenie obiadu albo zmuszanie do opróżniania talerza mogą utrudniać dziecku korzystanie z naturalnych sygnałów sytości.

2. Nie wprowadzaj diety „dla dziecka” – zmieniaj nawyki całej rodziny

Jeżeli jedno dziecko przy stole dostaje „dietetyczny” posiłek, podczas gdy pozostali członkowie rodziny jedzą zupełnie inaczej, łatwo stworzyć poczucie kary i wykluczenia.

Znacznie lepszym rozwiązaniem jest wprowadzenie zmian, które służą wszystkim.

Więcej warzyw? Niech znajdą się na talerzach całej rodziny.

Woda zamiast słodzonych napojów? Niech będzie podstawowym napojem również dla dorosłych.

Spacer po kolacji? Warto wyjść razem.

Dzieci uczą się przede wszystkim przez obserwację. Trudno przekonać je do określonego zachowania, jeżeli widzą, że dorośli postępują inaczej.

3. Nie dziel jedzenia na „dobre” i „złe”

Warzywa, owoce, pełnoziarniste produkty zbożowe, nasiona roślin strączkowych czy naturalny nabiał powinny regularnie pojawiać się w diecie dziecka. Nie oznacza to jednak, że ciastko zjedzone podczas urodzin albo lody na wakacjach są żywieniową katastrofą.

Aktualne zalecenia dotyczące zdrowego żywienia kładą nacisk na odpowiednią jakość całej diety, jej różnorodność, równowagę i umiarkowanie, a nie na perfekcyjność każdego pojedynczego posiłku.

Zbyt restrykcyjne podejście może sprawić, że produkty określane jako „zakazane” staną się dla dziecka jeszcze bardziej atrakcyjne.

Lepsza zasada brzmi: są produkty, które jemy często, oraz takie, które pojawiają się rzadziej.

4. Woda powinna być podstawowym napojem

Słodkie napoje bardzo łatwo zwiększają ilość energii dostarczanej w ciągu dnia, jednocześnie zwykle słabiej sycąc niż produkty stałe.

Dlatego jednym z najprostszych elementów profilaktyki nadmiernej masy ciała u dzieci jest przyzwyczajenie ich do picia wody.

Warto mieć ją zawsze pod ręką: w domu, podczas spaceru, treningu czy w szkolnym plecaku.

Soki, również stuprocentowe, nie powinny zastępować wody ani całych owoców.

5. Ruch nie musi oznaczać treningu

Aktywność fizyczna dziecka to nie tylko zorganizowane zajęcia sportowe.

To również:

  • chodzenie,
  • jazda na rowerze,
  • zabawa na placu zabaw,
  • taniec,
  • gra w piłkę,
  • spacer z psem,
  • zabawy ruchowe z rówieśnikami.

Dla dzieci i młodzieży w wieku 5–17 lat WHO rekomenduje średnio co najmniej 60 minut dziennie aktywności o umiarkowanej lub dużej intensywności w skali tygodnia.

Najważniejsze, aby znaleźć formę ruchu, którą dziecko rzeczywiście lubi. Nie każde musi grać w piłkę, pływać albo chodzić na treningi.

6. Pamiętaj o śnie i ekranach

Sen jest często pomijanym elementem profilaktyki otyłości.

Zbyt krótki lub nieregularny sen może wpływać na apetyt, samopoczucie, aktywność w ciągu dnia oraz wybory żywieniowe.

Warto zadbać o:

  • możliwie stałe godziny snu,
  • wyciszenie przed pójściem do łóżka,
  • ograniczenie korzystania z telefonu i tabletu przed snem,
  • aktywność w ciągu dnia.

WHO zwraca uwagę, że zapobieganie otyłości u dzieci powinno obejmować równocześnie zdrowe żywienie, aktywność fizyczną, ograniczanie zachowań siedzących oraz odpowiednią ilość i jakość snu.

7. Rozmawiaj o zdrowiu, nie o wyglądzie

To jedna z najważniejszych zasad.

Komentowanie brzucha, nóg czy masy ciała dziecka nie uczy zdrowego stylu życia. Może natomiast negatywnie wpływać na samoocenę i relację z jedzeniem.

Zamiast mówić: „Nie jedz tego, bo przytyjesz”, lepiej powiedzieć: „Zobaczmy, co możemy zjeść, żeby mieć energię na całe popołudnie”.

Zamiast: „Musisz schudnąć”, warto skoncentrować się na tym, co możemy zrobić dla zdrowia, sprawności, dobrego snu i samopoczucia.

Kiedy warto skonsultować masę ciała dziecka ze specjalistą?

Masę ciała dzieci ocenia się inaczej niż u dorosłych. Sam wynik BMI nie powinien być interpretowany przy użyciu norm dla osób dorosłych – bierze się pod uwagę między innymi wiek, płeć oraz przebieg wzrastania dziecka.

Jeżeli rodzic niepokoi się tempem przyrostu masy ciała lub wzrostu, warto porozmawiać z pediatrą, lekarzem rodzinnym lub dietetykiem mającym doświadczenie w pracy z dziećmi.

Celem nie powinno być szybkie „odchudzenie dziecka”, lecz ocena jego rozwoju i stopniowa poprawa codziennych nawyków.

Małe zmiany mają znaczenie

Profilaktyka otyłości u dzieci nie wymaga idealnej diety ani codziennych treningów.

Rodzinne posiłki, woda zamiast słodkich napojów, więcej ruchu w codziennym życiu, odpowiednia ilość snu i spokojna atmosfera wokół jedzenia mogą mieć znacznie większe znaczenie niż krótkotrwałe restrykcyjne diety.

Najważniejsza jest konsekwencja, nie perfekcja.

W ramach programu przeciwdziałania otyłości u dzieci pokazujemy, jak krok po kroku wprowadzać zdrowe nawyki w codziennym życiu całej rodziny.